Laten we open kaart spelen.
Je nodigde me niet uit om aardig te zijn voor de Russische soldaten.
Wat wil je van ons ? - Ik wil weten of we elkaar vertrouwen.
Waarom zou ik ?
We zitten in een vernietigingskamp. We moeten samen overleven.
We moeten terug naar de barak. - Die gaat om tien uur op slot.
Welterusten, Leon. - Welterusten, Sasha.
Hij wil dat we hem vertrouwen. - Waarom ?
Ik weet het niet zeker. - Wil hij ontsnappen ?
Zou kunnen.
We hebben geen burgers nodig. We zijn soldaten. We regelen het zelf.
Hij wil ons gebruiken.
Hij kent het kamp. Misschien kunnen we hem gebruiken om weg te komen.
Schiet op. Sneller.
Wachten.
Ben je klaar ? - Bijna.
Je bent nu klaar.
Je hebt tien minuten om iedereen te voeden. Er is extra werk. Opdienen.
Tien minuten. - We doen ons best.
Maar niet genoeg.
Niet doen. Ze maken je af.
Zo is het genoeg. Zet die mensen weer aan het werk.
Jij hebt andere dingen aan je hoofd.
Wegwezen, allemaal. Nu.
Ze hebben ons alleen nodig zolang er treinen komen.
We moeten ontsnappen.
Ja, maar met z'n hoevelen ? - Iedereen in Sobibor.
Het hele kamp ?
Hoe meer mensen weten dat er een ontsnappingsplan is...
des te minder kans van slagen. - Dat is logisch.
Daarom moet het tot de laatste minuut geheim blijven.
Iedereen moet een kans krijgen. - Ik wil een plattegrond van het kamp.
Die hebben we. We hebben ook een plattegrond van het mijnenveld.
Mijnenveld ?
Om het hele kamp heen, behalve bij de hoofdingang.
Je ziet hoe bang ze voor ons zijn.
Je moet me ook alles vertellen over de SS-ers en de Oekraïeners.
Hoeveel het er zijn en wat ze doen. - Doen we.
Ze mogen ons niet iedere avond samen zien praten.
Hoe kunnen we elkaar ontmoeten zonder argwaan te wekken ?
De SS is er aan gewend mij hier te zien.
Als je een vriendin zou hebben, dan zouden ze dat normaal vinden.
We moeten een vrouw voor je zoeken. Iemand die we kunnen vertrouwen.
Geef me 24 uur.
Aan het werk jij.
Geef me je zweep.
Doe je werk.
Ga aan het werk.
Schiet op.
Ik ben Luka. - Ik ben Sasha.
Dat was een mooie glimlach, voor iemand die je net kent.
Liefde op het eerste gezicht. Dat zijn mijn instructies.
Het is een prachtige nacht. - Kijk naar de maan.
Kijk naar het bord.
Wil jij wit ? - Nee, neem jij wit maar.
We moeten vlak voor zonsondergang weg.
Genoeg licht om te vluchten, te donker om opgejaagd te worden.
Dan hebben we een voorsprong.
Is hier een betrouwbare elektricien ? - Ja, Abraham Weiss die werkt hier.
Aan het eind knippen we de leidingen en telefoonkabels door.
Dan kunnen ze geen hulp inroepen.
Ik begrijp het.
Hoeveel SS-ers zijn er ? - Zestien. En 125 Oekraïeners.
De Oekraïeners. zijn gewapend, hé ? - Het is een flinke strijdmacht.
Maar als je het brein uitschakelt, heb je niets aan die macht.
Hoe moeten we zestien SS-ers tegelijk uitschakelen ?
Kunnen mijn mannen ze wel doden ? - Daar draait het hele plan om.
Een kleermaker, een timmerman, twee schoenmakers. Ik ben molenaar.
Voor de oorlog was ik boekhouder. Ik speelde piano en schreef liedjes.
Ze zullen wel moeten.
Wat is het meest simpele plan ?
Zeshonderd gevangenen lopen de hoofdingang uit.
Ze lopen gewoon naar buiten. Na het avondappèl.
Lopen we gewoon naar buiten ? Dat kan niet. Waanzin.
Voor ons is niets onmogelijk.
We moeten een plan bedenken...
waarbij zeshonderd gevangenen...
door de hoofdingang weglopen.
Wacht je op de Rus ?
Ben je verliefd op hem ? - Ik denk het wel.
Ik weet het zeker. - Hoe is hij ?
Ik werd zo snel verliefd dat ik dat nog niet weet.
Heeft hij gezegd dat hij van je houdt ? - Nee, dat zegt hij over een uur.
Dit is Abraham Weiss, de elektricien.
We hebben net een leuke partij gespeeld.
Ik heb meer verstand van elektra. Aangenaam.
Ik zie je morgenavond. - Mooi.
Een ding weet ik zeker...
de kapo's mogen overal in. Een van hen moet ons helpen.
Ze werken voor de Duitsers. Kunnen we iemand vertrouwen ?
Kapo Porchek. En misschien nog een paar anderen.
Berliner in elk geval niet. - Dan moeten we die doden.
Zonder sporen achter te laten. - Daar zorgen mijn mensen wel voor.
Gisteren zeiden we dat we het brein moesten uitschakelen.
Stel...
dat we alle SS-ers gedood hebben.
Wat dan ? - Het moet in het geheim gebeuren.
We moeten ze isoleren en een voor een doden.
Binnen een uur.
Stel dat dat lukt. Hoe staan we er dan voor ?
De Oekraïeners. raken in paniek en wij gaan ervandoor.
Hoe krijgen we de gevangenen in Kamp 3, die de lijken cremeren, weg ?
Dat wordt problematisch. Zij mogen er niet uit en wij er niet in.
We kunnen niets voor ze doen.
Zocht je mij ?
kan je messen maken ? - Zoals deze ?
Voorzichtig. Zoiets ja.
Hoeveel ? - Zoveel mogelijk. Begin meteen.
Komt voor elkaar.
Leon, wat Berliner betreft... Hoe eerder, hoe beter.
Kom, we gaan.
Ik hoop dat dit belangrijk is, anders krijg je een pak rammel.
Ik weet niet wat er is.
Ik moest u halen van kapo Porchek. Meer weet ik niet.
Alleen in zijn buik. Geen sporen.
Ga sergeant Frenzel vertellen dat Berliner ernstig ziek is.
Iedereen moet om half vier klaar zijn. Om vier uur gaan we beginnen.
Na een uur moeten we klaar zijn.
Duitsers zijn stipt en hebberig.
Hebben we daar iets aan ? - Ik denk het wel.
Samuel maakt laarzen voor luitenant Neimann.
Als hij ze komt passen, vermoorden we hem.
En Reichleitner en Wagner ? - Reichleitner wordt lastig.
Hij controleert het kamp twee keer per dag. Maar nooit alleen.
Wagner heeft geen vast schema.
Shlomo maakt sieraden voor hem. kan je hem naar de werkplaats lokken ?
Dit soort informatie moeten we over elke SS-er hebben.
De moordenaars moeten op tijd op de juiste plek zijn.
Kunnen we aan horloges komen ? - Uit de sorteerschuur.
Ik wil een van de moordenaars zijn. Ik wil Wagner.
Mijn mannen gaan over het moorden en ik wijs ze aan.
Ik weet dat ik er niet over moet praten...
maar ik vind het vreselijk als ik je koel over leven en dood hoor praten.
Soms kan het niet anders.
Waarom niet ?
Omdat alles voor mij veel te echt is. Te levend.
Wat ik voor je voel, Sasha...
Zeg dat niet, Luka.
Luister naar me.
Ik heb een vrouw en een dochter.
Voor zover ik weet leven ze nog.
Ik hou heel veel van ze.
Waarom zei je dat niet ?
Dat weet ik niet.
We doen toch maar alsof ?
Doen alsof ?
Het was nooit mijn bedoeling...
Luitenant Neimann, sergeant Frenzel en ik gaan drie dagen naar Lublin.
Er komen pas weer transporten als we terug zijn.
Jullie hebben de leiding. We moeten gaan.
We horen net dat Reichleitner en Wagner vertrokken zijn.
Ze blijven drie dagen weg. Leon en ik hebben besloten.
Morgen ontsnappen we.
We nemen de details nog een keer door.
Morgen om vier uur vermoorden we de SS-ers.
Voor die tijd doen we gewoon.
Leon heeft de leiding over Kamp 2. Ik ben in Kamp 1.
Porchek, jij zorgt ervoor dat ik met twee man in het timmerhok kan.
Toivi rent zich uit de naad met onderlinge boodschappen.
Wie doet met Frenzel het avondappèl ? - Sergeant Wolff.
Die moet ook dood. - Daar zorgen Leon en ik voor.
Als we Juda's trompet horen, dan doen we gewoon.
We gaan naar het plein. De SS-ers moeten dan al dood zijn.
Porchek laat ons niet inrukken, maar brengt ons naar de poort.
We hebben pistolen om de bewakers in de toren te doden.
We doden de Oekraïeners. bij de poort. We doen de poort open...
en rennen als de sodemieter het bos in.
Als er iets misgaat, is het ieder voor zich.
Ik kan geweren en munitie uit de Oekraïense barak stelen.
Wat vind jij ? - Prima.
Ga vlak voor het appèl naar mijn mannen in de keuken.
Neem geen onnodige risico's.
In Sobibor ?
Jij gaat hier werken.
Sasha komt over een paar minuten.
Heb je sergeant Frenzel gezien ?
Waar is Frenzel ? - Bij de sergeantenbarak.
Weet je waar we hem doden ?
In het timmerhok. - Haal hem pas als wij het zeggen.
We gaan naar de sorteerschuur. We halen Mundek onderweg op.
Ze zijn te laat, meneer.
Tot nu toe gaat het goed. Zeg Sasha dat we klaar zijn.
Oberkapo.
Haal drie man uit de sorteerschuur.
Waarvoor, meneer ? - Dwangarbeid in Kamp Noord. En snel.
Jij, jij en jij, meekomen.
Leon, kijk. Daar gaat Porchek.
Hij gaat de verkeerde kant op.
Vertel Sascha dat een SS-er Porchek en drie anderen meeneemt.
Misschien moeten we zonder hem verder.
Over tien minuten moet je Wolff halen.
Klat komt er aan. Wat moeten we nu ?
Naar achteren.
Kan ik u helpen ? - Ik wil een wollen hemd.
Ze zitten in de zak. Ga uw gang.
Jij werkt hier niet.
Jij werkt in de sorteerschuur. Wat doe je hier ?
Het is begonnen.
We kunnen niet meer terug.
Verstop het lijk.
Goedenmiddag. - Je hebt een jas voor me.
U vindt hem vast mooi. Ik kan hem uitnemen.
Mooi leer, heel duur.
Erg mooi. Ik kom hem morgen wel passen.
Wilt u niet kijken hoe hij staat ?
Wat was dat ?
Sergeant Beckmann. Mundek heeft een mooi jasje voor u.
Kunt u het even komen passen ? Het is zo gebeurd.
Wie zegt dat ik een jasje wil ? - Mundek vindt het echt iets voor u.
Ik ga even kijken.
Er zijn er twee dood. Wolff en Klat.
Ik dacht dat we Beckmann hadden, maar hij liep weg.
Heb je sergeant Beckmann gezien ? - Die is hier weer weggegaan.
We zijn hem kwijt. Hij zit vast op z'n kantoor.
Als je me nodig hebt. Ik wil je helpen.
kan je Beckmann aan ?
Dat kan ik wel. - Ik zorg dat je er naartoe kunt.
Kunt u om half vijf in het timmerhok zijn ?
Waarom ? - Voor de kleur van uw boekenkast.
Waarom vroeg hij dat gisteren niet ?
Dat weet ik niet. Zal ik zeggen dat het half vijf wordt ?
Ik bepaal zelf wanneer ik kom. Ze zien me wel verschijnen.
Kom je naast me staan bij het appèl ?
Als jij iets voor mij doet. - Ik zal het proberen. Wat is het ?
Trek dit aan. Dat brengt geluk.
Het is prachtig.
Ik heb het voor jou gemaakt.
Breng mijn paard naar de stallen.
Goedemiddag. - Zijn mijn laarzen klaar ?
Ik hoop dat u tevreden bent. - Ik wil ze eerst passen.
Kijk of iemand het gehoord heeft.
Niemand te zien. - Pak zijn pistool, Sasha.
Hou jij het maar. Fallaster is nu aan de beurt.
Daar heb je Fallaster.
Verstop je.
Wat is er ? - Boodschap van sergeant Beckmann.
Ik heb dat gisteren al gedaan. Hij moet erover ophouden.
Zijn mijn laarzen klaar ? - Jawel, meneer. Gaat u zitten.
Ik heb ze opgerekt...
Mijn vrouw... mijn kind...
We hebben hulp nodig. Haal twee mannen.
Daar is Porchek.
Waar zat je nou ? - Ik moest naar Kamp Noord.
Het loopt voorspoedig, maar Frenzel is weg en Beckmann wordt lastig.
Ga naar Kamp 2. Leon heeft je nodig.
Het is ongelofelijk. We zijn echt SS-ers aan het doden.
Wat geweldig. Het is niet te geloven.
Voortreffelijk. Alleen de geur al...
Ik ben sprakeloos. Hoe doe je dat toch ?
Jij bent toch loodgieter ?
Alleen een joodse loodgieter...
kan zoiets heerlijks klaarmaken.
Vertel me je geheim.
Je kunt toch wel praten ?
Wat is je doopnaam ?
Ik wil aardig zijn.
Wat is je doopnaam ?
Ik heb geen doopnaam. Alleen een joodse naam.
Mijn naam is Herschel Zuckerman. Onthou dat goed.
Er is geen tijd meer. Ga Beckmann vermoorden.
Kom meteen terug en breng Kalimali en de andere Russen naar Kamp 1.
Deze is niet voorbereid, Chaim. - Ik weet het.
Gebruik deze maar.
Nee, hij moet dit mes gebruiken.
Veel succes.
Ik ben zo terug.
Nog twee.
Wat moet je hier ?
Maak hem af.
Leg hem achter het bureau.
Ga terug naar de kantine.
We hebben er vijf gedood. - Dat zijn er tien.
Elf. - Twintig was beter geweest.
Ik heb een paar pistolen voor je. Leon heeft de rest.
Wat zit er in die kist ? - Twee geweren.
Munitie ? - Voor elk geweer een.
Ga naar de keuken. Misschien heeft Shlomo nog munitie.
Het loopt te gesmeerd. Ze moeten straks wel iets merken.
Blaas op je trompet, Juda. - We hebben Frenzel nog niet.
Als hij op appèl komt, dan pakken we hem.
En anders... God sta ons bij.
Volg me.
In rijen van vier. Net als altijd.
Volg me.
Draag je het ? - Dacht je van niet ?
De nachten kunnen koud zijn.
Heb je Shlomo gezien ? - Die komt heus wel.
De kogels gaan hierin.
Ik weet niet hoe dit werkt.
Lukt het ? - Het gaat prima.
Hoe lang moeten we hier blijven ? - Tot ik fluit.
Nog tien minuten.
We kunnen niet meer wachten. Kijk.
We moeten gaan. - Nu meteen.
In rijen van vier.
Allemaal in de rij.
Beckmann ?
Allemaal in de rij.
Neimann en Fallaster zijn vermoord.
We halen de poort nooit.
Onze dag is gekomen. De meeste SS-ers zijn dood.
Het is ieder voor zich.
De overlevenden moeten de wereld laten weten wat er gebeurd is.
God is met jullie. Laat niets je tegenhouden.
Rennen. Jullie zijn vrij.
Rennen.
Sta toch op.
Kom mee, Leon.
Dek me.
Ben je gewond ? Vlucht met Mozes het bos in. Ik vind jullie wel.
Samuel. Sta op.
We zijn er bijna. Sta nou toch op.
Ruim driehonderd gevangenen wisten het bos in te vluchten.
Edna en Itzhak vonden elkaar. Ze overleefden de ontsnapping.
Na de oorlog trouwden ze en gingen naar Israël
Ze wonen er nog steeds. Tussen de andere overlevenden.
Toivi dook onder bij een Poolse boer die hem neerschoot.
Hij deed net alsof hij dood was. Hij heeft de bevrijding gehaald.
Toivi is getrouwd en heeft drie kinderen.
Hij woont in Californië en gaat ieder jaar naar Sobibor...
om zijn familie te herdenken.
Chaim en Selma doken onder op een boerderij.
Ze zijn ruim veertig jaar getrouwd en hebben twee kinderen.
Ze wonen in Connecticut.
Shlomo Szmajzner vocht als partizaan tegen de Nazi's in Polen.
Van zijn broertje Mozes ontbreekt elk spoor.
Na de oorlog ging hij naar Brazilië. Hij trouwde en kreeg twee zoons.
In 1978 ontdekte hij Gustav Wagner.
Brazilië leverde Wagner niet uit. Een jaar later werd hij doodgestoken.
Men zei dat het zelfmoord was.
Kapitein Reichleitner werd overge- plaatst en later door partizanen gedood.
Esther Terner verborg zich voor de Duitsers en de Polen.
Ze vertrok naar de V.S. en woont met haar man in New Jersey.
Esther heeft tegen veel Nazi's getuigd...
waaronder tegen sergeant Bauer. Hij stierf in de gevangenis.
Esther en Toivi getuigden tegen sergeant Frenzel.
Hij zit een levenslange gevangenisstraf uit.
Sasha Perchersky en zijn mannen gingen terug naar het front.
In 1963 getuigde hij tegen elf Oekraïeners. uit Sobibor.
Sasha is 77 en woont met zijn vrouw Olga in Rostov-aan-de-Don.
Luka verdween spoorloos. Niemand heeft haar ooit teruggevonden.
Het hemd dat ze voor Sasha maakte, hangt in een Russisch verzetsmuseum.
Leon Feldhendler ging naar Lublin en dook daar onder.
Na de oorlog begon hij een bedrijf dat overlevenden aan werk hielp.
Veertien maanden na de ontsnapping werd Leon door landgenoten vermoord...
omdat hij een jood was.
Sobibor, 14 oktober 1943.
Een kamp waar een kwart miljoen joden werden vermoord.
Op die dag ontsnapte ruim de helft van de gevangenen.
Het was niet eerder gebeurd en zou ook niet meer gebeuren.
Himmler sloot het kamp en plantte er dennenbomen.
Nu staat er een monument voor de slachtoffers.
Een herinnering aan de dappere strijders van Sobibor...
die als eersten 'dit nooit meer' in de praktijk brachten.
Nederlandse ondertiteling bewerkt door : vipken